10 Soruda Bitcoin

 

Şimdilik Bitcoin kullanarak pek az şey satın alınabiliyor ve bu yeni para biriminin dolar, avro veya lirayla rekabet edebilmesi için daha uzun bir yol kat etmesi gerekiyor. Yine de geleceği oldukça parlak görünen bu yatırım aracı hakkında bilmeniz gereken her şeyi ve daha detaylı bilgi için bakmanız gereken siteleri 10 soruda toparladık.

Bitcoin nereden çıktı?  

2008 yılında Satoşi Nakamoto adını kullanan bir bilgisayar programcısı kriptografi konusunda uzmanlaşmış bir e-posta listesine Bitcoin taslağının ana hatlarını açıklayan bir makale gönderdi. Satoşi Nakamoto’nun bir kişi veya grup olabileceği düşünülüyor. (Kimliği ile ilgili detaylı bir araştırmayı burada Türkçe olarak okuyabilirsiniz.) Birkaç ay sonra, 2009 yılının başlarında yine aynı kişi bu taslağa dayanarak bitcoin kullanımına olanak veren bir yazılım ortaya attı. Bu yazılım halen gönüllü bazda çalışan ve dört çekirdek yazılımcı tarafından koordine edilen bir açık-kaynak yazılım grubu tarafından işletiliyor. Dünyadaki Bitcoin ekonomisini izleyen Bitcoin Watch sitesinin kurucusu ve yukarıda bahsettiğimiz dört koordinatör yazılımcıdan biri olan Jeff Garzik  Satoşi’nin kimliği konusunda “Gizemli bir tip” diyor, “Ben ve diğer çekirdek yazılımcılar arada bir onunla yazışıyoruz ama cevap verip vermeyeceği her zaman şüpheli. Bu e-postalar ve forum yazışmaları dışında kimseyle herhangi bir iletişimi olmuyor.”

Bitcoin tam olarak nedir?

Nakomoto’nun amacı insanların bir banka ya da Pay Pal gibi bir aracı şirket olmadan güvenli elektronik para alışverişi yapabilmelerini sağlamaktı. Bitcoini dayandırdığı kriptografik teknikler gönderene güvenmeseniz de aldığınız ödemenin gerçekliğini garantiliyor.

Bitcoin sistemi nasıl işliyor?

Bilgisayarınıza yüklediğiniz Bitcoin yazılımı bütün Bitcoin kullanıcılarından oluşan dağınık bir networke bağlanırken aynı zamanda bir çift size özel matematiksel anahtar oluşturuyor. Bu anahtarlardan birini başka kullanıcılarla Bitcoin alışverişinizde kullanıyorsunuz; diğeri ise gizli ve bilgisayarınızda saklanıyor. Burada kritik olan, en güçlü süper bilgisayarların bile herkese açık anahtarı kullanarak gizli anahtarınızı hesaplayamıyor olması. Bu başkalarının sizin yerinize geçmesini, sizmişsiniz gibi davranmasını engelliyor. Gizli ve açık anahtarlarınız yeni bir bilgisayara da taşıyabileceğiniz bir dosyada saklanıyor. Bitcoin kabul eden mağazalar (Türkiye’dekiler için bu listeye bakınız) size Bitcoin adreslerini veriyorlar ve siz de bu adrese ödeme yapıyorsunuz. Aşağıdaki kısa Türkçe video Bitcoin sistemini basit bir şekilde açıklıyor.

Bitcoin transferi nasıl yapılıyor?

Bir alışveriş yaptığınızda Bitcoin yazılımınız karşı tarafın herkese açık anahtar numarasıyla sizin gizli anahtar numaranızı, göndermek istediğiniz Bitcoin miktarıyla birleştiren bir matematik işlem gerçekleştiriyor. Bu işlemin sonucu Bitcoin dağıtık ağına gönderiliyor ve bu alışverişe taraf olmayan Bitcoin yazılım kullanıcıları tarafından onaylanıyor. Bu kullanıcılar işlemi iki aşamada onaylıyor. İlk aşamada herkese açık anahtarınızla gizli anahtarınız arasındaki matematiksel ilişki kullanılarak paranın gerçek sahibi tarafından gönderilmiş olduğu onaylanıyor. İkinci aşamada ise bütün Bitcoin kullanıcılarının bilgisayarında bulunan erişime açık bir işlem günlüğüne bakılarak kişinin hesabında yeterli Bitcoin olduğu onaylanıyor. Bir kullanıcı yazılımı işlemi onayladığında, işlemin detaylarını ağdaki diğer kullanıcılara gönderiyor. Bu şekilde işlem o sırada çevrimiçi olan bütün Bitcoin yazılımı kullanıcılarına hızlıca ulaştırılmış ve onaylatılmış oluyor. “Madenci” adı verilen bazı kullanıcılar kriptografik bir bulmacayı çözerek bu yeni işlemi erişime açık işlem günlüğüne eklemek için yarışıyorlar. Biri bulmacayı çözdüğünde güncellenmiş işlem günlüğü Bitcoin ağına gönderiliyor. Sizin kendi yazılımınız güncellenmiş günlüğü aldığında, ödemeniz başarıyla gerçekleşmiş oluyor.

Güvenli mi?

Sistemin belkemiğini oluşturan matematik, alışveriş işleminin gerçekliğinin kolayca onaylanmasını garantileyecek, buna karşın sahte işlemler yapılmasını veya sahip olmadığınız Bitcoinleri harcamanızı engelleyecek şekilde tasarlanmış. Bugüne kadar yapılmış ve yapılacak bütün işlemlerin kaydedildiği erişime açık işlen günlüğü, para aklamaya yönelik girişimlerin de önüne geçiyor. Bu günlüğe bakarak var olan her bir Bitcoinin yaratıldığı andan itibaren kimden kime geçtiğini ve hangi alışverişlerde kullanıldığını takip etmek mümkün.

Aşağıdaki video özellikle Bitcoin transferi, onay aşamaları ve güvenlik konularını çok anlaşılır bir dille özetliyor:

Nasıl Bitcoin kazanılır?

Mt.Gox gibi değiş tokuş merkezlerinden farklı para birimleri kullanarak Bitcoin satın almak mümkün. Ürün ve hizmetlerini Bitcoin karşılığında sunan, örneğin web sitenizi Bitcoin karşılığında tasarlayan kişiler de var. Webrazzi’nin bu listesinde, Türkiye’de Bitcoin kabul eden satıcıların yanı sıra Bitcoin borsaları, madencilik, Bitcoin dağıtan sitelerle ilgili bilgi bulabilirsiniz.

Bitcoin satın almadan üretmek de mümkün. Buna “madencilik” adı veriliyor. Bitcoin madenciliği yapmak için Bitcoin yazılımınızı, erişime açık işlem günlüklerini güncellemek üzere yarışacak bir moda ayarlamanız gerekiyor. Bu moda ayarlanan bütün kullanıcı yazılımları paylaşılan işlem günlüğünün bir sonraki “bloğunu” tamamlayarak kriptografik bir bulmacayı çözmek üzere yarışıyorlar. Bloğu tamamlayarak yarışı kazandığınızda 50 Bitcoin ödül kazanmış oluyorsunuz. Bu özellik Bitcoinin kullanıma girdiği ilk yıllarda birimin hakkaniyetli dağıtımını sağlamak amacıyla düşünülmüştü. Dünyadaki Bitcoin miktarı sabit ve madencilik yaparak yeni Bitcoinler üretilmiyor. (Dünyadaki Bitcoin miktarı ve üretimiyle ilgili detaylı bilgiyi buradan  okuyabilirsiniz.) Onun yerine yapılan her onaylı işlemin değeri üzerinden küçük bir ücret alınıyor. Aşağıdaki video Bitcoin madenciliğini son derece kısa bir şekilde ve anlaşılır bir dille açıklıyor:

Bitcoinleri nasıl harcıyoruz?

Halihazırda seçenekler çok fazla değil. Türkiye’de Bitcoin kabul eden işletmelerin bir listesini yukarıda vermiştik. Dünya geneline dair birçok liste de var. (Örneğin burada 99 firmalık bir liste  var. Buradaki listede ise küresel ölçekte iş yapan perakendeciler sıralanmış.) Bu listeler zaman içinde güncellendiğinden aramanızı yaparken yayın tarihine dikkat etmenizi öneririz.

Bitcoin ekonomisini kim kontrol ediyor?

Hiç kimse. Bu para biriminin ekonomisi Nakomoto’nun geliştirdiği protokol ile sabitlenmiş durumda.  Nakamoto’nun sistemine göre dolaşıma giren Bitcoin sayısı giderek azalan bir oranda artarak en fazla 21 milyona ulaşması gerekiyor. Ancak bu sistemde bir açık var: eğer Bitcoin ağının işlemci kapasitesinin yarısından fazlası tek bir şahıs veya grubun eline geçerse kurallar da değişebilir. Bu açık kötü amaçlı kişilerin işlem günlüğünü kendi yararına manipüle etmesini engelliyor. Ancak böylesine bir işlem gücünün tek bir şahıs veya grubun eline geçmesi de zaten pek mümkün görünmüyor.

Sabit miktarda bir para arzı tehlikeli değil mi?

Alışılmışın dışında bir şey olduğu kesin. George Mason Üniversitesi öğretim üyesi ve ekonomist Russ Roberts “Para biriminin büyük miktarlarda üretilmesini engellemeye yönelik özenle düşünülmüş kontroller uygulamak, dolarda, avroda ya da herhangi başka bir para biriminde olmayan bir şey” diyor. Dolaşımdaki Bitcoinlerdeki artış hızı düştükçe değerleri yükseleceğinden bu sistem büyük olasılıkla oldukça yavaş ama kararlı bir deflasyona yani para darlığına neden olacak.  Roberts, “Bu, bugünkü ekonomilerde hiç istenmeyen, zararlı bir durumdur” diyor, “çünkü çoğunlukla beklenmedik zamanlarda ortaya çıkar.” Ama Roberts deflasyonun beklendiği durumlarda ille de zrarlı olmayabileceğine inanıyor. “Bitcoin dünyasında herkes bunu öngörecektir ve aldıkları ödemenin alım gücünün şimdikinden fazla olacağını bileceklerdir.”

Bitcoin diğer para birimleri açısından bir tehdit oluşturuyor mu?
Bu pek olası görünmüyor. Roberts, “Bazı teknolojik hizmetlerin karşılanmasında bir niş oluşturabilir” diyor ama Bitcoinin kazanacağı sınırlı bir başarının bile daha kurumsal para birimlerinin kaderini etkileyebileceğini de ekliyor: “Para birimleri arasında da olsa rekabet iyidir.”

Derleyen: Erdir Utku