Küllerinden Doğan Ülke: Ruanda

 

Ruanda denince eminim hepinizin aklına hemen 1994 yılında yaşanan büyük soykırım geliyordur. Bu çok da yadırganası bir durum değil, çünkü bir milyondan fazla insanın öldürüldüğü bu soykırım haberlerini defalarca dinlemiş ve medyada bir çok yerde karşılaşmışsınızdır. Hatta içinizden bir çoğu o meşhur filmi de izlemişsinizdir. Herkesin belleğinde yer eden “Hotel Ruanda” adlı bu film, soykırımı tipik bir Hollywoodsenaryosu ile bir kahraman yaratarak anlatır. Daha gerçekçi bir anlatım ise “Sometimes in April” adlı filmde vardır ve soykırımın tüm acısını hissedersiniz bu filmde.

Türkiye’de kime Ruanda desem doğal olarak bana “güvenli mi” diye bir giriş sorusu yöneltiyor. En çok bu soruyla karşılaştığım için ben de hemen bu soruya yanıt vererek başlamak istedim yazıma: Evet, kesinlikle güvenli! Hatta şu an Afrika’nın en güvenli ülkesi. Çünkü sözlük anlamı da “gelişen, büyüyen” anlamına gelen Ruanda, soykırım sonrası çok titiz ve planlı bir strateji ile hızla yaralarını sarmış. Hatta bunu daha da ileri götürüp bir çok imrenilesi düzenlemeyi de hayata geçirmişler. Bunlardan bir kaçını hemen sıralamak istiyorum:

Artık ülkedeki kimlik belgelerinden etnik gurup adları kaldırılmış. Soykırım öncesi kimliklerde herkesin etnik kökeni Tutsi veya Hutu olarak belirtilirken, şimdi herkes sorulduğunda “ben Ruanda’lıyım” diyor. Ülkenin her yerinde güvenlik aynı seviyeye gelmiş. Şehirde veya köylerde gece yarısı bile tek başına yürümek mümkün.

Devlet başkanı olan Kagame’nin önderliğinde başlatılan temizlik kampanyası tüm ülkeye yayılmış. Rahatlıkla yerlerde tek bir çöp bile göremeyeceğinizi söyleyebilirim. Hatta ilk gidişimde çok şaşırmama neden olup, keşke bizde de olsa dediğim bir kural getirilmiş: Havalimanında gümrükten geçtikten sonra bir görevli yanıma yaklaşıp, kibarca elimdeki plastik poşeti aldı ve yerine kağıt torba verdi. Çünkü ülkeye plastik girişi yasaklanmış! Belki bir gün bizde de olur böyle şeyler diye düşünmeden edemedim. Bu genel değişimi anlattıktan ve sık sorulan soruları baştan yanıtladıktan sonra sizlere bir Ruanda seyahatimi anlatarak tanıtmak istiyorum.

THY her gün düzenli olarak Ruanda’nın başkenti Kigali’ye uçuyor. 6 saat süren orta mesafeli bu uçuşla gece yarısı başkent Kigali’ye iniliyor. Aynı boylamda olduğumuz için saat farkı da yok. Hava limanında gümrük işlemleri diğer Afrika ülkelerine kıyasla daha hızlı ve ardından şehir merkezindeki otele gitmek ise maksimum 20 dakika sürüyor.

Şehirde Afrika mimari ve dekorasyonu ile yapılmış oteller olduğu gibi dünyanın önemli marka otelleri de mevcut. 100’den fazla kez giderek her yerini dolaşıp gezdiğim Ruanda’da en keyifli bulduğum yerlerden oluşturduğum rotayı anlatacağım size bu yazımda. Sabah otelde aldığımız kahvaltıdan sonra Afrika’nın en büyük yağmur ormanları olan Nyungwe’ye doğru yola çıkacağız.

Nyungwe yağmur ormanlarına başkent Kigali’den karayolu ile ulaşım 6 saat sürüyor. Yolda zemin çok düzgün, ancak Ruanda’nın bir diğer adı da “binlerce tepe ülkesi” olduğu için, çok iniş-çıkış ve viraj var. Bu nedenle ben başkent Kigali’den Nyungwe’ye 55 dakika süren bir helikopter uçuşu ile gitmeyi önereceğim sizlere. Helikoptere binmek için tekrar havalimanına geçmek gerekecek. Otelden çıktıktan 30 dakika sonra helikopter ile havalanacağız. Şehrin üzerinden geçtikten sonra Ruanda’nın en önemli ürünleri,  hatta dünyaca ünlü ürünleri olan çay ve kahve plantasyonlarının eşsiz manzarası üzerinden uçarak Kiwu gölü manzarasını da dağarcığımıza katacak ve ardından Nyungwe yağmur ormanları içinde bulunan tek otel olan Nyungwe Forest Lodge’a ulaşacağız.

Yağmur ormanlarına yaklaşırken gördüğünüz manzara sizleri adeta büyüleyecek. Zira her biri dev bir brokoliye benzeyen ağaçlardan oluşan bir orman üzerinden geçerek otelin pistine ineceğiz. Nyungwe Forest Lodge, yağmur ormanlarının arasındaki bir tepede ve çay plantasyonlarının içinde yer alıyor. Bu butik otel sanırım hayatım boyunca kaldığım en güzel birkaç otelden biri. Odalarının arka balkonundan yağmur ormanına dokunabilmek mümkün. Otelde her şey otel için özel, tasarımcılar tarafından üretilmiş ve gerçekten etkileyici.

Odalara yerleştikten sonra hemen bizi bekleyen araçla 20 dakika mesafedeki yürüyüş parkuruna ulaşıyoruz. Yürüyüşe başladıktan yaklaşık 40 dakika sonra ise Afrika’nın en büyük yağmur ormanları üzerinden geçeceğimiz Canopy Walk köprüsüne ulaşıyoruz. Bu bir asma köprü ve yerden yüksekliği tam 60 metre. Güvenli ama geçerken sallandığı için biraz adrenalinli bir yürüyüş yapıyoruz. Altımızda ve çevremizde yağmur ormanının eşsiz görüntüsü uzanıyor. Köprü geçişinden sonra tekrar aynı yoldan geri dönüyor ve aracımızla otele ulaşıyoruz.

Nyungwe Forest Lodge 1900 metre yükseklikte ve yağmur ormanları arasında olduğu için öğleden sonraları genelde yağmur yağma olasılığı yüksektir. Ama bu yağmur, bildiğiniz yağmurlardan değil! O kadar şiddetli bir yağmuru daha önce görmüş olan azdır. Otelin verandasında yağmuru izlemek büyüleyicidir gerçekten. Ama Nyungwe doğasının bize sunduğu sadece yağmur değil. Yüksek rakımın da etkisi ile bir yağmur yağacak, ardından gök kuşağı çıkacak ve ardından önümüzden akan sisi izleyeceğiz. Otelin verandasında otururken doğa önümüzden adeta bir film gibi akacak.

Otelde geceledikten sonra ertesi gün aynı verandada erken bir kahvaltının ardından Nyungwe yağmur ormanlarındaki ikinci aktivitemiz için yürüyüşe çıkacağız. Otelin karşısındaki vadinin en dibine doğru ineceğiz patikadan kıvrıla kıvrıla…  Teknik bir yürüyüş değil asla ama gidiş dönüş 3-4 saat arası sürüyor, yürüyüş hızına göre. Vadinin dibindeki dere boyunca ilerleyip yolun sonunda müthiş bir hızla, çok yüksekten dökülen bir şelaleye ulaşacağız. Burada vereceğimiz keyifli mola sırasında havada uçuşan su buharı bizi serinletip yorgunluğumuzu alacak. Ardından yine yürüyüşe devam ederek otele döneceğiz.

Nyungwe yağmur ormanlarında yapılan bu yürüyüşler “gölge alan yürüyüşü” adı ile tanımlanmış. Çünkü hayatınız boyunca görebileceğiniz en yoğun ormanlardan biri bu ve doğrudan güneş ışığını görmeden keyifli bir yürüyüş yapıyorsunuz. Rakımın da etkisi ile hava sıcaklığı 24 derecenin üstüne çıkmıyor. Gece ise hava önemli oranda soğuduğu için bu ormanda neredeyse hiç böcek görmeyeceksiniz, çünkü o soğukta yaşamıyorlar. Akşam otelde şömine başında yapılan sohbet ise bambaşka bir keyif olacak.

Dağ Gorilleri

Sabah kahvaltısının ardından otelden ayrılıp yine otelin pistinde bizi bekleyen helikopter ile Volkanoes Milli parkının bulunduğu Virunga masifine doğru yol alacağız. Yaklaşık 55 dakika süren bir uçuştan sonra Virunga masifinin karşısında olacağız.

“Peki nedir bu Virunga masifi?” diye sorduğunuzu duyar gibiyim. Virunga masifi 10 volkandan oluşan bir sıradağ silsilesi. 3 ülkeye yayılıyor. Ruanda, Uganda ve Kongo boyunca sürüyor. Bu volkanlardan Kongo tarafındaki bir tanesi aktif, diğerleri ise sönmüş. Ruanda tarafında bulunan 5 volkanı rahatlıkla görmek mümkün ve sanırım bu 5 volkanın arasında bulunup onlara bakmak dünyanın en etkileyici hislerinden biri. Bir düzlüktesiniz ve etrafınız volkan dolu. Sipsivri ve birden yükselen volkanlar! Bu sönmüş volkanlar da yağmur ormanları ile kaplı ve çok önemli bir özellikleri var: Virunga masifi, dağ gorillerinin yeryüzündeki tek yaşam alanı. Dağ gorilleri volkanik dağlardaki zengin bitki örtüsünü tercih ettikleri için bu dağlarda yaşıyorlar.

Dağ gorillerinin keşfi çok yeni aslında… İlk kez 1900’lü yılların hemen başlarında bir Alman tarafından görülüyorlar. Ancak bu keşfin ardından 1990 yıllara gelindiğinde illegal avcılık nedeni ile Ruanda, Uganda ve Kongo’da yaşayan bu canlıların sayısı 250’ye kadar düşüyor. Öldürülme nedenleri ise fazlası ile trajik. Maalesef insanoğlu dağ gorili elinden yapılmış kül tablasına çok para ödüyor ve bu nedenle avlanıyorlar. Yavru gorilleri hayvanat bahçesine satmak da büyük rant getirdiğinden, yavruları almak için aileler katlediliyor. Yine o yıllarda Amerikalı biyolog Dian Fossey bölgeye geliyor ve orada verdiği örnek mücadele sonunda bu canlıların önemini dünyaya duyuruyor. Ama bu mücadele onun hayatına mal oluyor ve 18 yılını geçirdiği o ormanda öldürülüyor. Burada kısaca özetlediğim bu ilginç hikayeyi “’Gorillas in the Mist” adlı muhteşem filmde izleyebilirsiniz ve hatta mutlaka izlemenizi de öneririm. Dian Fossey Ruanda’da 18 yıl yaşadığı kamp alanındaki mezarında ziyaret edilebiliyor. 3100 metre civarındaki bu kamp alanı Bisoke ve Karisimbi volkanları ortasında yer aldığı için Dian Fossey bu bölgeye iki dağın ismini birleştirerek “Karisoke” adını vermiş yaşadığı dönemde. Ruandalılar da bu isme sahip çıkmış ve bu kelime Ruanda’da sözlüğe de geçmiş. Dian Fossey’in mezarı ise diğer öldürülen gorillerle yan yana. Hatta yanı başında en sevdiği goril olan “Digit”in mezarı da bulunuyor Dian Fossey’in.  Ruandalılar tarafından verilmiş olan ismi Nyiramachabelli (“dağlarda tek başına yaşayan bir kadın”) yazıyor mezar taşında… Bu bölgeyi anlatmak gerçekten zor… 4-5 saatlik bir yürüyüşle ulaşan bu etkileyici mezarlığın da bulunduğu bölge için hayatımda gördüğüm en güzel orman diyebilirim.

Peki şimdi merak ediyorsunuz doğal olarak, Dian Fossey dağ gorillerini neden bu kadar sevmiş ve önemsemiş olabilir? Çok kez gittiğim Ruanda’da geçtiğimiz yıl dağ gorillerini ve Ruanda doğasını fotoğraflamak üzere Ruanda devleti tarafından görevlendirildiğim ve 10 tam günü bu gorillerle birlikte yaşayarak geçirdiğim için, bu sebeplere bizzat tanıklık etmiş biriyim.

Öncelikle belirtmeliyim ki 200 çeşit farklı otla beslenen, yani otçul olan dağ gorilleri 250 kilograma ulaşan kaslı vücutlarına rağmen avlanmadan yaşayan canlılar. Hatta yeryüzünün en barışçıl canlılarından. Genetik olarak zarar verme eğilimi taşımıyorlar. Üstelik DNA yapıları insanla %97 aynı. Bu barışçıl canlıyı tehdit eden tek tür maalesef insan. Ruanda hükümeti soykırım sonrası bu konuya gereken önemi vermiş ve şu an büyük bir hassasiyet ile korunuyorlar. Dağlarda yaşayan goril ailelerinden sadece 10 aile ziyarete açık. Ziyarete açık ailelerin her birine günde sadece 8 ziyaretçi Kabul ediliyor ve ziyaret süresi 1 saatle kesin olarak sınırlandırılmış durumda. Bu ziyaret için her katılımcıdan 750 USD alınarak koruma çalışmalarına ayrılıyor. Yani onları ziyaret eden herkes, koruma çalışmalarına katkıda bulunmuş oluyor bu 1 saatlik ziyaret için ödedikleri ücret ile.

Bu bölgede yapacağınız dağ gorili ziyaretini yazıya dökerek anlatmak çok zor. Hani “anlatılmaz sadece yaşanır” denilen türden bir deneyim bu. Dağ gorillerine 7 metre mesafeye kadar yaklaşabiliyorsunuz. İnsana alışmamaları için konmuş bir kural bu, doğal kalabilmeleri için. Ama yavrular sürekli size yaklaşmayı ve oynamayı deneyecekler emin olun. Tabi ki yanınızda bulunan milli park görevlileri bunu engelleyecek, çünkü dokunmak yasak. Doğada ilk öğrenilmesi gereken ve benim de ilk öğrendiğim şey bu: Dokunmadan sevebilmek…

Sabahın erken saatlerinde başlayan dağ gorili ziyareti yürüyüşü, 1-2 saatlik bir süre içinde onların yanına ulaşmanızı sağlıyor. 2500 metre civarında bir yükseklikte yaşıyorlar. Yanlarına ulaştığınızda rehber 1 saatlik sürenin başladığını duyuruyor. O an ilk 15 dakikayı büyük bir şaşkınlıkla geçireceğinizden eminim. Bu kadar büyük, güçlü ve kaslı bir hayvana bu denli yakın olabilmek sizi ilk an biraz ürkütecek olsa da, 30 dakika dolduğunda şaşkınlığınız yerini bir utanma duygusuna bırakacaktır. “Ben ne kadar kötüyüm” diye düşüneceksiniz, çünkü onların ne kadar iyi olduğuna tanıklık edeceksiniz. Grup lideri Silverback yanınızdan geçerken yer sallanacak ama siz artık asla zarar vermediklerinden emin olduğunuz için büyük bir sakinlik ve hayranlıkla onları izliyor olacaksınız. Bir saat dolup yanlarından ayrılma zamanı geldiğinde ise bu size zor gelecektir. Bir saat daha görmek istiyorsanız çözümü var elbette. Otele dönüp bir gece daha kalıp ertesi gün tekrar 1 saatlik ziyaret yapmak!

Ruanda hükümeti her yıl, o yıl doğan yavrular için bir isim verme töreni düzenliyor eylül ayında. Ben katıldım ve çok etkileyici bir tören bu. Dünyanın her yerinden ünlülerin de katıldığı bu töreni yine uluslar arası medya da oraya gelerek görüntülüyor. Gitmek isterseniz çok önce rezervasyon gerekiyor. Törenin adı ise “Kwita İzina” olarak geçiyor, aklınızda bulunsun. Dağ gorili ziyaretinin ardından başkent Kigali’ye ulaşım 2,5 saatlik bir karayolu yolculuğu ile oluyor. Kigali’de soykırım müzesini gezmek, ülke hakkında bilgi edinmenizi sağlayacak. Gece uçuşu ile İstanbul’a dönüş yapacağınız bu seyahati bir cümle ile özetlemem gerekirse, “hayatınızın en önemli deneyimlerinden biri olacaktır” diyebilirim.

Ne giyilir?
İdeal bir iklim var. Gündüz 24, gece ise 14 derece. Her gün öğleden sonra yağmur yağabilir. Bu nedenle yağmurluk, polar, tozluk (trekking için) ve herhangi bir outdoor pantolon yeterli.
Fotograf Ekipmanı
Büyük tele objektiflere gerek yok. Dağ gorillerini zaten çok yakından göreceksiniz. 24-70 ve 70-200 gibi lensler ve tek gövde yeterli.
Ruanda’ya gitmek için:
www.tavport.com Tel:08502007050 E-mail: outgoing@tav.aero

 

Yazı ve Fotoğraflar: Süha Derbent